Để nhà đầu tư hiểu hơn về hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán

Hợp đồng mai sau chỉ số chứng khoán được giao dịch tập kết trên Sở GDCK. Đối với Việt Nam, ngày 21/7/2015, Bộ Tài chính đã có văn bản giao cho Sở GDCK Hà Nội (HNX) tổ chức khai triển xây dựng TTCK phái sinh ở Việt Nam. Theo đó, cùng với việc đưa vào giao tiếp hợp đồng ngày mai trái khoán chính phủ, hợp đồng mai sau chỉ số chứng khoán sẽ được giao thiệp trên bảng giao thiệp phái sinh thuộc HNX.

Các giao thiệp chứng khoán phái sinh được khớp lệnh trên hệ thống điện tử. Tuy nhiên, khác với thị trường cổ phiếu, mỗi loại chứng khoán phái sinh có một giờ giao tiếp mo tai khoan chung khoan riêng do Sở GDCK quy định. Nhà đầu tư muốn mua bán một hợp đồng ngày mai chỉ số chứng khoán phải mở trương mục tại công ty chứng khoán thành viên của Sở GDCK phái sinh, ký quỹ trước khi giao tiếp và bổ sung ký quỹ khi cấp thiết dựa trên kết quả định giá hàng ngày (mark-to-market) từ trọng tâm tính sổ bù trừ chứng khoán phái sinh.

Cơ chế thanh toán bù trừ:

Các chứng khoán phái sinh nói chung và hợp đồng ngày mai chỉ số chứng khoán nói riêng đều được thanh toán bù trừ qua đối tác bù trừ trọng điểm (CCP-Central Counterparty) để ngừa rủi ro thanh toán.

Trung tâm thanh toán bù trừ chứng khoán phái sinh mà nòng cột là CCP có vai trò quản lý một giao tế chứng khoán phái sinh, gồm có quản lý rủi ro, quản lý ký quỹ, quản lý vị thế và quản lý việc chuyển giao tài sản tài chính.

Một giao thiệp chứng khoán phái sinh chỉ số sau khi khớp lệnh trên hệ thống giao dịch sẽ được chuyển đến CCP để xem các vị thế trên trương mục nhà đầu tư, hạch toán lãi/lỗ và ký quỹ. Trong bất cứ trường hợp nào liên can đến mất khả năng thanh toán, cách chơi cổ phiếu chứng khoán CCP sẽ thực hiện thanh toán giao tế chứng khoán phái sinh thay cho khách hàng.

Cơ chế giao tiếp và tính sổ bù trừ cho hợp đồng ngày mai chỉ số chứng khoán (xem hình vẽ), trong đó:

– Nhà đầu tư thực hiện đặt lệnh mua, bán một hợp đồng ngày mai chỉ số chứng khoán tại một công ty chứng khoán. Công ty chứng khoán đó yêu cầu nhà đầu tư phải nộp tiền ký quỹ ban sơ theo một tỷ lệ một mực trên giá trị hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán dự kiến giao dịch. Khoản tiền này được nộp vào nhà băng mà công ty chứng khoán chỉ định.

– Lệnh mua, bán của nhà đầu tư được khớp trên sàn giao tiếp chứng khoán phái sinh và dữ liệu giao tiếp được gửi đến trọng điểm tính sổ bù trừ (CCP).

– CCP sẽ tính nết vị thế, lãi lỗ hàng ngày và tính ký quỹ. Nếu thiếu, CCP sẽ thực hành lệnh gọi ký quỹ, yêu cầu nhà đầu tư bổ sung ký quỹ theo quy định.

– Sau khi tâm tính vị thế mua/bán, lãi/lỗ, CCP sẽ gửi thông báo đến nhà băng thanh toán để thực hiện chuyển tiền vào trương mục của nhà đầu tư. Nếu hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán đáo hạn thì CCP sẽ gửi thông báo tất toán cho ngân hàng tính sổ.

– ngân hàng tính sổ sẽ chuyển tiền cho nhà đầu tư vào tài khoản dựa trên thông báo chuyển khoản của CCP. Đối với hợp đồng ngày mai chỉ số chứng khoán, mọi giao thiệp đều được thanh toán bằng tiền, dựa trên hệ số nhân để quy đổi lăn tay số thành tiền.

thực tế phát triển TTCK phái sinh trên thế giới đã khẳng định rằng, dụng cụ phái sinh là một sản phẩm thiết yếu của thị trường tài chính. Với Việt Nam, một TTCK đang ở giai đoạn đầu phát triển với những biến động tương đối mạnh thì nhu cầu dùng các chứng khoán phái sinh để đề phòng rủi ro là rất cần thiết. Cùng với những phương tiện đầu tư truyền thống như cổ phiếu, trái khoán, chứng chỉ quỹ đầu tư, sự có mặt của các chứng khoán phái sinh không chỉ giúp đa dạng hóa sản phẩm cho nhà đầu tư, mà còn xúc tiến sự phát triển của TTCK lên một tầm cao hơn.